عبد الحسين نوايى
مقدمه 19
اسناد ومكاتبات تاريخى ايرانى ( از تيمور تا شاه اسماعيل ) ( فارسي )
بارز امير على شير كه خود از شعراء بنام و بنيانگذار ادب تركى جغتائى است مؤثر بوده است . در ضمن اشاره كلى بحوادث تاريخى اين عصر نمىتوان از اشاره به دو سلسلهء تركمان آق قويونلو و قراقويونلو خوددارى كرد . امير قرا يوسف تركمان قرا قويونلو كه پدرانش در خدمت جلايريان بودند در شهر وان بساط حكومتى فراهم آورده بود و بامر تيمور گردن نمىنهاد . تيمور براى قلع و قمع وى و سلطان احمد جلاير لشكر كشيد و آن دو به سلطان ايلدرم بايزيد عثمانى پناه بردند . تيمور آنان را از سلطان عثمانى خواستار شد و چون ايلدرم بايزيد از تسليم آن دو امتناع نمود جنگ بين اوزبكان و تركان درگرفت و جنگ با شكست و اسارت ايلدرم بايزيد خاتمه يافت . اما بهر حال تيمور بر قرا يوسف كه بمصر گريخته بود دست نيافت . پس از مرگ تيمور قرا يوسف خود را بارديگر به شروان رسانيد و ميران شاه فرزند تيمور را در جنگى بكشت و بر آذربايجان مستولى شد و در سال 813 بر سلطان احمد جلاير ، دوست و هم پيمان قديمى خود ، دست يافت و او را كه بر خلاف قول و قرار قبلى ببغداد اكتفا نكرده و همچنان چشم طمع به آذربايجان دوخته بود بقتل رسانيد و ايران غربى و عراق عرب و ايران مركزى را تا حدود سلطانيه بدست گرفت . قرا يوسف تا زنده بود زير بار اطاعت تيمور و فرزندش شاهرخ نرفت و وقتى كه شاهرخ به قصد استيصال وى لشكر بآذربايجان كشيد ، با آنكه قرا يوسف سپاه فراوانى نداشت و فرزندانش او را تنها گذاشتند ، از مقابله با شاهرخ نهراسيد و حملهء او را پذيرا شد و بجلو وى شتافت ، ولى قبل از مصاف با دشمن ، در چمن اوجان فوت كرد . ( 823 ه . ق . ) جانشين او اسكندر بهمراهى برادران خود اسپند ميرزا و جهانشاه ميرزا با شاهرخ جنگها نمود تا اينكه سرانجام در سال 838 جهان شاه باطاعت سلطان تيمورى درآمد و علىرغم برادرش اسكندر ، از طرف شاهرخ بحكومت آذربايجان منصوب شد و پس از كشته شدن اسكندر بدست پسر خويش قباد ، جهان شاه بدون منازع حكمران آذربايجان و عراق عرب و نواحى اطراف درياچه وان گرديد و بتدريج با استفاده از مرگ شاهرخ ( 850 ه . ق . ) و غفلت « ميرزايان جغتاى » اعلام استقلال نمود و بر سراسر ايران مسلط گرديد و حتى در سال 860 ه . ق . بخراسان لشكر كشيد و در حدود يك سال بر تخت شاهرخى تكيه زد . اما سرانجام متعاقب شنيدن خبر شورش استقلال طلبانه فرزند خود حسنعلى و خبر حركت ابو سعيد ميرزا از ماوراء النهر بخراسان ، وى مجبور به ترك هرات شد و چند سال بعد كه به قصد جنگ اوزون حسن آق قويونلو عزيمت كرده بود بر اثر غرور و بىاحتياطى كشته شد ( 872 ه . )